Halyard stóllinn - innblásinn af sandi

Danski húsgagnaarkitektinn Hans J. Wegner hannaði Flag Halyard stóllinn árið 1950. Sagt er að hugmyndin að stólnum hafi kviknað þegar Weger var með börnum sínum á ströndinni á heitum sumardegi. Á meðan börnin leku sér í sjávarmálinu byggði Wegner sér þægilegt sæti úr sandinum sem hann raungerði síðar í Halyard stólnum. 

Stóllinn er gerður úr stáli,  240 metrum af flagglínu, gæruskinni og höfuðpúða úr leðri eða lituðum segldúk . Form hans er frumlegt og öll smáatriði hugvitsamlega leyst eins og við er að búast hjá Wegner. Þetta er einn af fáum málmstólum Wegners en hann var meistari tréstólanna og notaði flagg- og pappírsnúrur í marga stóla sinna.

Werner hafði ekki sérstakan framleiðanda í huga þegar hann teiknaði Hayard stólinn en í dag fæst hann hjá PP Möbler.

Meistarinn í stólnum sínum

 Myndir:  PP Möbler

Upphaf stóla úr rörum

Marcel Breuer (1902-1981)  var 23 ára gamall þegar hann eignaðist og lærði á reiðhjól. Kynni hans af reiðhjólinu urðu til þess að hann fór að skoða efni og burðarþol þess nánar. Stýrið varð honum sérstakt umhugsunarefni og hann velti fyrir sér hvort hægt væri að smíða húsgagn með sömu aðferð - beygja það í einu lagi - helst án samsetningar og krómhúða það síðan. Þannig mætti hanna húsgagn sem væri í senn létt, sterkt og gegnsætt.

Hann gerði tilraunir með aðferðina og Wassily stóllinn fæddist. árið 1925, nefndur eftir einum af kennurum hans við Bauhaus skólann. Breuer þróaði aðferðina enn frekar og innan skamms gengu aðrir hönnuðir í spor hans og hönnuðu húsgögn úr beygðum rörum. Í dag, 90 árum síðar, er þetta sú aðferð sem mest er notuð við húsgagnaframleiðslu.

Wassily stóllinn (1925) var lengst af aðeins til í svörtu leðri. Aðferðum við að lita leður hefur fleygt fram og nú fæst hann í ótal litum 

Cesca (1928) stóll með og án arma er einungis framleiddur ljós og svartur.

Þeir sem óska sér Cesca stóls í lit eiga kost á bólstrun í hvaða lit sem er.

Smíðteikning af Cesca stól. Hann er örlítið breyttur í dag m.a. er hlutinn sem liggur við gólf ekki beygður uppi í miðjunni, í stað þess eru plast tappar undir honum. Mikið er um eftirlíkingar af Cesca með misjöfnum radius á beygjum rörsins.

Viðtöl við Hella Jongerius

Poldersófinn (2005) - Danir, sem sýna næstum eingöngu danska hönnun í sjónvarpsþáttum sínum brutu odd af örlæti sínu og notuðu þennan sófa í þáttunum Borgen

Undanfarið hefur dezeen.com birt athyglisverð viðtöl við hollenska hönnuðinn Hella Jongerius sem nú hefur flutt vinnustofu sína frá til Berlínar og fækkað starfsfólki til þess að hún geti sjálf sinnt hönnunarstörfum meira í stað þess að vera aðallega að stjórna starfsfólki. Hella vill vera nær hönnuninni sjálf, þannig segist hún njóta sín betur.

Hella sinnir margvíslegum störfum. Um þessar mundir vinnur hún að nýjum innréttingum í flugvélar KLM og er listrænn stjórnandi textíldeildar hinns þekkta húsgagnaframleiðanda Vitra.

Hér segist Halla vilja litla vinnustofu, fáa - en valda - viðskiptavini og ekkert endilega nágrenni við aðra hönnuði.



Hér segir Hella frá samstarfi og hönnun innréttinga í flugvélar KLM



Hella Jongerius ræðir um textílhönnun o.fl. í þessu myndbandi "hvers vegna að búa til nýtt húsgagn þegar nóg er að skipta bara um áklæðið?"



Í síðasta myndbandinu segir Hella "að vinna með hverjum sem er orkueyðsla, farsæl samvinna byggir á sameiginlegum hagsmunum".

FP 140 "Polyprop" mest seldi stóll í heimi og bræður hans

Frímerki til heiðurs Robin Day

Árið 1963 bað breski húsgagnaframleiðandinn Hille hönnuðinn Robin Day (1915-2010) að hanna fyrir sig stól. Hille lagði svo fyrir að stóllinn skyldi vera staflanlegur og sterkur, uppfylla margvíslegustu kröfur um notagildi og þægindi, vera augnayndi og svo ódýr að hver sem væri hefði efni á að kaupa hann. 

Robin Day

Eftir þriggja ára hönnunar- og þróunarvinnu leit stóllinn dagsins ljós. Hann var steyptur í heilu lagi úr Polypropylene plasti, efni sem var svo nýtt að tæki til framleiðslunnar varð að hanna frá grunni. Ekki aðeins var hönnun stólsins einstök heldur var framleiðslutæknin og tækjasmíðin verkfræðilegt afrek á heimsvísu sem ruddi veg fyrir allskonar framleiðslu úr plasti. 

Stólnum var gefið nafnið FP 140 en fékk fljótlega viðurnefnið "Polyprop". Hann uppfyllti allar óskir Hille og kostaði aðeins um þrjú sterlingspund. Móttökurnar voru slíkar að á örskömmum tíma varð hann einskonar þjóðarstóll Englendinga - allstaðar mátti sjá stafla af gráum og dökkrauðum Polyprop. Seinna bættust svo við fleiri litir og stærðir svo það fékkst Polyprop til allra nota. 

FP 140 stóllinn er tvímælalaust ein mikilvægasta stóla- og vöruhönnun síðari hluta tuttugustu aldarinnar. Talið er að þessi fimmtugi stóll hafi verið framleiddur í 40 miljón eintökum í 40 löndum, þar af 14 miljón hjá Hille sem þróaði aðferðina, sem nú er notuð um víða veröld til að framleiða allskonar stóla - og eftirlíkingar - en Robin sagði að eftirlíkingar væru besta viðurkenning þess að vel hefði tekist til með frumhönnunina.

FP 140 "Polyprop" stólar í upprunalegum litum 

Armstóllinn (The Armachair)

Í framhaldi af velgengni FP 140 var eðlilegt að halda áfram - framleiðsluaðferðin hafði þróast og Robin lært hvernig mátti nýta hana til fullnustu. Armstólinn (The Armchair) kom á markað árið 1967 og var vel tekið, þetta er tímalaus stóll sem sómir sér ennþá vel hvar sem er, sérstaklega eftir að hann kom í nýjum ferskum litum.

Armstóll Robins Day frá 1967 í ferskum litum

Það er gaman að bera saman Armstól Robins og DAX stól Eames með það í huga að hönnuðirnir voru samtímamenn og vinir. Stólarnir eiga ýmislegt sameiginlegt hvað formið varðar og það má velta fyrir sér hvort máttur auglýsingarinnar ráði að einhverju leyti því að DAX stóllinn skyggir á Armstól Robins eða það að hönnun hans er eldri en armstólsins - og svo er þetta auðvitað spurning um hvað fólki þykir fallegt .

Gulur DAX stóll Eames frá 1948 og fagurgrænn Armstóll Robins frá 1967

Polo stóllinn

Robin hannaði enn einn plast stól árið 1972. Þetta var Polo stóllinn - í nýjum ferskum litum og tæknilega fullkomnari en FP 140. Polo stóllinn prýðir marga af stærstu útileikvöngum heims, það er ekki amalegt að selja 90.000 stóla í einum pakka eins og á Wembley í London!

Polo stóllinn var strax framleiddur í hressilegum litum

12 Polo stólar í stafla en þá má líka setja á sérstakan vagn

Hjónin Lucienne og Robin Day voru meðal áhrifamestu hönnuða síðari hluta 20. aldarinnar. Lucienne var best þekkt fyrir textílhönnun en Robin fyrir húsgagnahönnun. Meira um þau hér á síðunni innan tíðar en hér er annar stóll Robins.

Robin Day - Stóll 658

Stóll módel 658 var hannaður af Robin Day (1915-2010) fyrir Royal Festival Hall í London árið 1951. Bakið gerir stólinn sérstaklega athyglisverðan, bæði formgjöf og framleiðsluaðferð voru nýstárlegar á þessum tíma. Festingarnar á bakinu reyndust ekki vel svo stólnum var breytt þannig að bak og seta voru fest saman án rörana. Hlaut hann þá númerið 700 og var framleiddur þannig í nokkur ár. Í dag er hann mjög eftirsóttur og selst háu verði í uppboðshúsum. 

Það er löngu orðið tímabært að fjalla um hjónin Lucienne og Robin Day hér á síðunni og verður það mitt fyrsta verk eftir sumarfrí.

Stóll 658. Ekki er laust við að manni finnist stóllinn vera að hefja sig til flugs, það má líka ímynda sér að hann breiði út armana til að taka á móti notandanum.

Bakið er óvanalegt. Á þessum tíma voru hönnuðir að uppgötva þá möguleika sem fólust í formbeygðum við. 

Bakið er fest með þremur rörum. Þetta reyndist ekki nægjanlega traust festing, rörin vildu brotna eða beygjast. Stólnum var því breytt.

Hér er svo Model 700. Þegar vel er skoðað á hann fátt sameiginlegt með 658 nema armana og grunnform baksins því setunni hefur einnig verið breytt, hún er öðruvísi í laginu, það vantar hallan að framan, og stóllinn er bæði grynnri og mjórri en forveri hans númer 658. Það er alltaf spurning hvenær um er að ræða nýtt eða endurbætt húsgagn, enda fékk hann nýtt númer. Þeir eru báðir fínir, hvor á sinn hátt.

Heimsins mest selda stóll o.f.l. eftir Robin Day má sjá hér

myndir: modernroom og google

Hressilegt hostel.

 Ferðamenn sækjast í gjarnan eftir ódýrri gistingu og eru margir tilbúnir til að deila svefnskála með öðrum á hosteli. Í eina tíð var úr fáu að velja í þessum efnum og látlaus farfuglaheimili helsti kosturinn, en nú hefur þeim sem bjóða gistingu af þessu tagi fjölgað og nýju hostelin keppast við að gera dvölina að eftirminnilegri upplifun með hressilegu umhverfi og líflegri þjónustu.

Myndirnar eru af nýju hosteli í Króatíu. Hér er á líflegan hátt blandað saman nútíma hönnun og húsgögnum frá 1950+ . Rýmin einskonar samkomustaður þar sem fólk getur sest niður, farið á netið eða dregið sig í hlé í lokrekkjunni sinni eftir dagsstund við Miðjarðarhafið.  

Hönnuður er Lana Vitas Gruic sem hefur aldeilis hlotið mikla kynningu því myndir af þessari hönnun hennar hafa farið eins og eldur í sinu á netinu. Þessar myndir eru frá designboom.

Húsgögn frá 1950+ í bland við nútimalegar innréttingar.

Rúmin eru í litríkum einingum sem sem mynda einskonar bása út frá veggjunum.

Í rýmunum er aðstaða til að gera flest það sem ferðalangar þarfnast.

Óneitanlega eru hvítu herbergin ekki eins hressileg - en það er þó val.

"Bowl Chair" endurborinn.

Ítalsk-brasilíski arkitektinn Lina Bo Bardi hannaði "Skálar stólinn" (Bowl Chair) árið 1951 fyrir húsið sitt í Brasilíu. Á teikningu virðist stóllinn einfaldur - aðeins fimm línur -  sætisskálin er hálfhringur , undirstaðan lárétt lína og tvær skásettar fyrir fæturna. Sagt hefur verið að skálin sé í raun innblásin af kókoshnetu. Í einfaldleika sínum er þetta samt margbrotinn stóll og krefst smíði hans mikillar vinnu,  til dæmis var skálin smíðuð úr málmi sem var mótaður með því að hita hann og berja til - eins og í eldsmiðju.

Lina skildi ekki eftir sig nákvæmar teikningar  eða mál af  stólnum og þegar húsgagnaframleiðandinn Arper fékk leyfi til að smíða 500 eintök af honum í tilefni sýningar á verkum Linu var honum vandi á höndum. Spurningin var þessi: Hvernig er hægt að smíða hluti með nútíma tækni en vera samt trúr frumútgáfunni og hönnuðinum. Niðurstaða Arper var að ef formið og notagildið er það sama og í frumútgáfunni sé í lagi að aðlaga smíðina að nýrri tækni og byggir Arper niðurstöðu sína m.a. á tilvitnun í Linu: „Að staðla er að útvíkka möguleika - að gefa fjöldanum kost á því sem ella væri eingöngu fáeinum aðgengilegt". 

Málmlskelin hefur því vikið fyrir skel úr plasti og svampi og nútíma aðferðir eru notaðar til að sníða og sauma áklæðið, þó alltaf fylgi því töluverð handavinna. Eftir þetta er áferð stólsins fínlegri, áklæðið situr betur og samsetningar eru gallalausar. 

Vafalaust sýnist hreintrúarfólki sitt hvað um þessa niðurstöðu en víst er að stóllinn er afar fallegur og notagildi hans hefur ekkert breyst, ennþá er skelin laus ofan á undirstöðunni og því hægt að hreiðra um sig í henni á margvíslegan hátt, hallandi,  lárétt eða eins og hverjum hentar. Og svo er hann einstakt augnayndi.

Lina Bo Bardi var fjölhæfur listamaður sem fékkst meðal annars við arkitektúr, húsgögn, leikhús, myndskreytingar og sýningarstjórn. Hún var ein þeirra kvenna sem vann í skugga karlana, sem drottnuðu yfir öllu sem hönnun snerti og eignuðu sér meira að segja verk kvennanna sem unnu með þeim, en hún lét eftir sig glæsileg verk eftir farsælan feril. Sýningin á verkum hennar er skref í þá átt að rétta hlut kvenna sem fengust við hönnun á þessum tíma.

Skálarstóllinn "Bowl Chair" ótrúlega einföld en rökrétt form.

Skálin situr laus ofan á undirstöðunni og henni má snúa á alla vegu -  og hún staflast.

Teikning Lina Bo Bardi. Fimm línur duga til að teikna hliðarmynd af stólnum en það má sjá að ýmislegt hefur verið hugsað á annan hátt en á endurgerðinni t.d. frágangurinn að ofan

Fallegur hvar sem á hann er litið

Nanna Ditzel - kona í starfi karla.

Barnastóllinn - uppáhalds stóllinn minn - var hannaður 1955 og upphaflega framleiddur úr Oregon furu en síðar úr beyki. Hann er því miður ekki framleiddur í dag en fæst á uppboðsmörkuðum fyrir 600-700 evrur.

Nanna Ditzel (1923-2005) var ein örfárra kvenna sem starfaði við húsgagnahönnun í Danmörku um miðja tuttugustu öldina en á þessum árum voru það aðallega karlar sem unnu það starf. Nú er öldin önnur og fleiri konur en karlar útskrifast á sviðum tengdum húsgagnahönnun. Til marks um þetta er Félag húsgagna- og innanhússarkitekta þar sem konur eru í miklum meirihluta og fjölgar stöðugt. Enn óvenjulegra á þessum árum var að Nanna lærði húsgagnasmíði áður en hún hóf nám í húsgagnahönnun við Listiðnaðarskólann í Kaupmannahöfn, þaðan sem hún útskrifaðist árið 1946  - aðeins 23 ára gömul.

Hún stofnsetti þegar í stað teiknistofu með eiginmanni sínum Jörgen Ditzel. Hann lést, aðeins 40 ára að aldri árið 1961 og næstu árin starfrækti Nanna teiknistofuna ein, ásamt því að ala upp þrjú börn, til ársins 1968 en þá flutti hún til London og giftist á ný. í London stofnuðu þau hjónin listmuna- og húsganaverslunina Interspace í Hampstead - verslun sem er hönnuðum í Bretlandi af góðu kunn - og Nanna sinnti áfram hönnunarstafinu. Dvölin í London varð 15 ár en hún flutti aftur heim til Danmerkur þegar eiginmaður hennar lést árið 1985. Þar starfaði hún til dauðadags árið 2005 - þá 82 ára. 
Nanna Ditzel var öflugur hönnuður, tilbúin til að takast á við ögrandi verkefni og kanna nýjar leiðir í efnisnotkun og tækni. Trefjaplast, keramik, vefnaður, gúmmí, silfur og gull - allt lék þetta í höndum hennar og verkefnalistinn var langur. Til dæmis má nefna að hún hannaði 150 hluti fyrir Georg Jensen samtímis því að sinna húsgagnahönnun ötullega.  Mörg verk hennar eru í framleiðslu og fyrir löngu orðin klassísk  t.d. hefur Hallingdal áklæðið, eitt vinsælasta áklæði í Evrópu, verið framleitt í 58 litum frá árinu 1964.
Stíll Nönnu var fágaður og einkennist af öryggi og þekkingu á efninu sem unnið er með. Vafalaust kemur þar að einhverju til  kvenlegt innsæi en ljóst er að þekking hennar á húsgagnasmíði átti þar stóran þátt - þess bera smáatriðin sem hún nostraði við merki. Engu er ofaukið í hönnun hennar og á seinni árum urðu form og efnisnotkun einfaldari og efnisminni svo jaðrar við minimalisma án þess þó að falla beinlínis undir þá skilgreiningu, manni verður ósjálfrátt hugsað til japanskrar hönnunar. Fáeinar myndir segja auðvitað lítið um svo yfirgripsmikið ævistarf en á vefnum Nanna Ditzel má sjá hve víða hún kom við.

Bekkur fyrir tvo (Bænk fo to),  samvinnuverkefni með Fredericia árið 1989, vann japanska samkeppni 472 húsgagna. Bekkurinn er smíðaður úr örþunnum (1.5mm) flugvélakrossviði  með silkiprentuðum röndum. Rendurnar ljá bekknum munstur sem virðist vera á stöðugri hreyfingu.

Vel þekkt húsgagn Nönnu er þetta borð frá 1958. Það var framleitt í þremur viðartegundum með þremur og fjórum skúffum. Svona borð eru seld fyrir 7-9000 dollara á uppboðsmörkuðum í dag.

Oda stólinn hannaði Nanna með Jörgen eiginmanni sínum árið 1953. Viðar armarnir setja afar sérstakan  svip á stólinn en fyrirkomulag þeirra gerir að það verkum að stóllinn umfaðmar notandan á óvanalegan hátt. Árið 2001 var framleiðsla Oda stólsins hafin á ný hjá Brdr. Petersens

Tappatogari 1957. Hannað fyrir Georg Jensen 1957. Handfangið reyndist svo þægilegt að sama lag var notað á aðalhurð verslunar Georg Jensen í Östergade.

Trinidad stóllinn er í dag eitt af söluhæstu húsgognum Nönnu, mánaðarlega seljast meira en 1000 eintök af honum. Mynstið og nafnið er innblásið af útskurði sem heillaði Nönnu í Trinidad. 

Hangandi körfustóll Nönnu og Jörgens er stundum kallaður "Egg stóll" enda gefur formið tilefni til þess. Hann er teiknaður árið 1959 og getur ýmist hangið í lofti eða á sérstakri málm grind.

Copenhagen bekkinn má sjá víða en alveg örugglega í Tívoí. Hann er úr steypujárni og tekk og framleiddur í dag hjá Forms´Surfaces.

Skeljastóllinn - Síðbúið 20. aldar íkon.

"Stóll er ekki tilbúinn fyrr en einhver situr í honum" (Hans J. Wegner)

Hans J. Wegner hannaði Skeljastólinn (Shell Chair) fyrir húsgagnaframleiðandan Carl Hansen & Søn árið 1963 en fyrir þá hafði hann teiknað marga vinsæla stóla, allt frá því að leiðir lágu saman árið 1949..

Skeljastóllinn átti að vera einstakur, framsækinn, þægilegur og á viðráðanlegu verði. Við hönnun stólsins notaði Wegner eiginleika krossviðar til hins ítrasta en á þessum tíma voru margir að gera tilraunir með húsgögn úr krossviði með misjöfnum árangri. 

Niðurstaðan var svo sannarlega framsækin og ólík nokkrum öðrum stól nema ef vera mætti stól Eames frá 1946, en vissulega gengur Wegner enn lengra í meðferð viðarins og stóllinn hans hefur aðeins þrjá fætur.

En stóllinn öðlaðist ekki vinsældir og aðeins 15 eintök voru framleidd - síðustu tveir stólarnir voru meira að segja gefnir - svo dræm var salan. Það var því sjálfgefið að hætta framleiðslunni.

Það kom því flestum í opna skjöldu þegar Sotheby’s uppboðshúsið í London seldi tvo Skeljastóla á 20.000- sterlingspund stykkið árið 1997. Carl Hansen & Søn voru fljótir að taka við sér og hefja framleiðslu Skeljastólsins á ný en salan var enn dræm - stóllinn þótti of framúrstefnulegur. Smám saman tók þó framleiðslan við sér og stóllinn fór að seljast og hljóta verðlaun um allan heim.
Í dag - 50 árum síðar - er þessi stóll talin til eins af íkonum hönnunar 20. aldarinnar. Það sannast því að góðir stólar geta þurft langa meðgöngu.

Í tilefni 50 ára afmælisins völdu Hella Jongerius og Paul Smith saman liti og áklæði frá Maharam á tuttugu stóla á sýninguna The Shell Chair Project. Myndirnar að ofan eru af nokkrum þeirra. 

Skeljastóll Hans J. Wegners er stundum kallaður "Brosstóll (Smile Chair)" af augljósum ástæðum

Með þrjá fætur og hugvitsamlega gert burðarkerfi - en það má líka hugsa sér eitthvað dýr þegar horft er á hliðina.